Wybór gaśnicy ma znaczenie już w pierwszych sekundach pożaru. Inaczej reaguje olej na patelni, inaczej płonący papier, instalacja elektryczna czy metal. W tym artykule wyjaśniam, czym różnią się najważniejsze rodzaje gaśnic, jak czytać oznaczenia A, B, C, D i F oraz który środek sprawdzi się w domu, samochodzie, garażu lub biurze.
Najważniejszy jest środek dopasowany do tego, co może się zapalić
- Gaśnice wodne i pianowe służą głównie do pożarów materiałów stałych, a wybrane modele także cieczy.
- Proszek gaśniczy ma szerokie zastosowanie, ale pozostawia zabrudzenia i może uszkodzić elektronikę.
- Dwutlenek węgla nie pozostawia osadu, dlatego dobrze sprawdza się przy urządzeniach elektrycznych.
- Olejów i tłuszczów kuchennych nie wolno gasić wodą.
- Gaśnica służy do gaszenia pożaru w zarodku, a nie dużego, szybko rozprzestrzeniającego się ognia.
Od środka gaśniczego zaczyna się właściwy wybór
Gaśnica działa przez odebranie ogniu jednego z elementów potrzebnych do spalania. Może chłodzić materiał, odcinać dopływ tlenu albo przerywać reakcję chemiczną płomienia. Dlatego sam kolor urządzenia nie wystarczy. Zawsze sprawdzam etykietę i piktogramy wskazujące, do jakich grup pożarów przeznaczono konkretny model.
W praktyce spotkamy pięć podstawowych klas pożarów. Litery nie opisują typu gaśnicy, tylko rodzaj palącego się materiału.
| Klasa | Co się pali | Przykłady |
|---|---|---|
| A | Materiały stałe tworzące żar | Drewno, papier, tkaniny, słoma |
| B | Ciecze palne i materiały topiące się | Benzyna, olej napędowy, rozpuszczalniki, tworzywa |
| C | Gazy palne | Metan, propan-butan, wodór, acetylen |
| D | Metale palne | Magnez, sód, potas, lit |
| F | Oleje i tłuszcze w urządzeniach kuchennych | Patelnia, frytkownica, profesjonalna kuchnia |
Litera E nie jest obecnie osobną klasą pożaru w typowym oznakowaniu gaśnic. Dawniej używano jej do opisywania urządzeń pod napięciem. Dziś trzeba sprawdzić, czy producent dopuścił dany model do gaszenia sprzętu elektrycznego, najczęściej z zachowaniem wskazanego napięcia i bez dotykania urządzenia.
Gaśnice wodne i pianowe sprawdzają się przy wielu materiałach
Gaśnice wodne i płynowe
Woda przede wszystkim odbiera ciepło i dobrze nadaje się do gaszenia papieru, drewna, kartonu czy tkanin, czyli pożarów klasy A. Wersje płynowe zawierają wodę albo wodny roztwór dodatków poprawiających działanie środka.
Nie używam ich do płonącego oleju, benzyny ani urządzeń elektrycznych. Kontakt wody z rozgrzanym tłuszczem może gwałtownie rozrzucić palące się krople, a przy instalacji pod napięciem powstaje ryzyko porażenia.
Gaśnice pianowe
Piana tworzy na powierzchni palącej się cieczy warstwę, która ogranicza dostęp tlenu. Modele oznaczone jako AB są przydatne przy materiałach stałych i cieczach palnych, natomiast gaśnica do kuchni powinna mieć wyraźne oznaczenie F.
Ich dużą zaletą jest mniejsze zabrudzenie niż po użyciu proszku. Trzeba jednak sprawdzić zakres temperatur przechowywania, ponieważ część gaśnic pianowych może nie nadawać się do miejsc narażonych na mróz. Nie zakładam też automatycznie, że każda piana jest bezpieczna dla elektroniki. Decyduje instrukcja producenta.
Proszek, dwutlenek węgla i środki specjalne mają różne ograniczenia
Gaśnice proszkowe
Gaśnice proszkowe występują najczęściej w wersjach ABC albo BC. Są uniwersalne, stosunkowo proste w użyciu i często wybierane do samochodów, garaży oraz pomieszczeń gospodarczych. Proszek może ugasić pożar materiałów stałych, cieczy i gazów, jeśli potwierdza to oznaczenie na urządzeniu.
Ich słabą stroną jest bardzo drobny osad, który po akcji gaśniczej dostaje się do szczelin, wentylatorów i podzespołów. Z tego powodu do drogiej elektroniki proszek traktuję jako rozwiązanie awaryjne, a nie pierwszy wybór. Po użyciu trzeba liczyć się z dokładnym czyszczeniem, a czasem także z uszkodzeniem sprzętu.
Gaśnice śniegowe z dwutlenkiem węgla
Gaśnica śniegowa zawiera skroplony dwutlenek węgla, który po uwolnieniu gwałtownie się rozpręża i ochładza. Nie pozostawia osadu, dlatego dobrze nadaje się do serwerów, rozdzielnic, pracowni i urządzeń elektrycznych, o ile etykieta dopuszcza takie zastosowanie.
CO2 ma jednak ograniczone działanie przy materiałach, które mogą ponownie się zapalić, ponieważ nie chłodzi ich tak skutecznie jak woda. W małym, słabo wentylowanym pomieszczeniu trzeba zachować szczególną ostrożność. Nie wolno chwytać za nieosłoniętą dyszę ani kierować strumienia na człowieka, ponieważ elementy gaśnicy bardzo silnie się wychładzają.
Przeczytaj również: Gaśnice w autobusie: Obowiązek czy ratunek? Przepisy i typy
Gaśnice do tłuszczów i metali
Do oleju i tłuszczu służą gaśnice z oznaczeniem F, często wykorzystujące specjalny płyn, który tworzy na powierzchni warstwę odcinającą tlen i ograniczającą ponowne zapalenie. W kuchni jest to bezpieczniejszy wybór niż uniwersalna gaśnica bez klasy F.
Pożary metali należą do klasy D i wymagają specjalistycznych proszków. Zwykła gaśnica ABC nie jest tu zamiennikiem. W domu takie urządzenie zwykle nie jest potrzebne, ale w warsztacie, laboratorium czy zakładzie produkcyjnym jego dobór powinien wynikać z rodzaju używanych metali.
Gaśnice halonowe mają dziś głównie znaczenie historyczne. Halony zostały wycofane z powszechnego użycia ze względu na wpływ na środowisko, a ich miejsce zajęły inne gazy i środki o mniejszej szkodliwości.
Jak dobrać gaśnicę do domu, samochodu i miejsca pracy
Najprościej zacząć od odpowiedzi na pytanie, co rzeczywiście może się zapalić. W domu zwykle występują jednocześnie materiały klasy A, instalacja elektryczna oraz kuchenny olej, więc jedna mała gaśnica nie zawsze zapewni pełną ochronę.
| Miejsce | Praktyczny wybór | Na co uważać |
|---|---|---|
| Dom i mieszkanie | Gaśnica pianowa AB lub model z klasą F do kuchni, ewentualnie proszkowa ABC | Nie stosować wody do oleju i urządzeń pod napięciem |
| Kuchnia | Gaśnica do tłuszczów z oznaczeniem F | Nie przenosić płonącej patelni i nie polewać jej wodą |
| Samochód | Kompaktowa gaśnica proszkowa, zgodna z wymaganymi klasami | Mniejszy model ma ograniczoną ilość środka |
| Biuro i elektronika | Gaśnica CO2 lub inny model dopuszczony do sprzętu elektrycznego | Nie każdy środek będzie bezpieczny dla urządzeń |
| Garaż i warsztat | Gaśnica proszkowa ABC, a przy metalach model klasy D | Proszek może zanieczyścić narzędzia i elektronikę |
W mojej ocenie lepsza jest gaśnica nieco większa, ale nadal możliwa do swobodnego podniesienia, niż ciężki model, którego nikt nie będzie umiał szybko zdjąć ze ściany. Trzeba też zostawić do niej łatwy dostęp. W obiektach objętych wymaganiami ochrony przeciwpożarowej przepisy przewidują między innymi co najmniej 2 kg środka gaśniczego na każde 100 m² w określonych strefach oraz maksymalnie 30 m dojścia do najbliższej gaśnicy. Konkretne wymagania zależą od rodzaju obiektu i jego zagrożenia.
Jak bezpiecznie użyć gaśnicy i czego nie robić
Gaśnica jest przeznaczona do pożaru, który dopiero się rozwija. Najpierw trzeba zaalarmować osoby w pobliżu i wezwać pomoc pod numerem 112. Do gaszenia przystępuję tylko wtedy, gdy mam zapewnioną drogę odwrotu, ogień jest niewielki, a dym nie uniemożliwia oddychania.
- Zdejmij gaśnicę z uchwytu i usuń zawleczkę lub zabezpieczenie.
- Skieruj dyszę na podstawę płomienia, a nie na jego wierzchołek.
- Naciśnij dźwignię i prowadź strumień ruchami zmiatającymi.
- Stój tak, aby droga ewakuacji znajdowała się za plecami, ale nie pozwól, by ogień odciął Ci wyjście.
Najczęstszy błąd polega na gaszeniu niewłaściwym środkiem. Wody nie wolno stosować do oleju, tłuszczu ani urządzeń elektrycznych. Nie należy też wracać do pomieszczenia po ugaszeniu ognia, ponieważ może dojść do ponownego zapłonu lub zatrucia dymem.
Po użyciu gaśnicę trzeba przekazać do sprawdzenia albo wymienić, nawet jeśli środek nie został całkowicie zużyty. Przed zakupem i podczas użytkowania kontroluję stan plomby, zawleczki, węża, dyszy, zbiornika oraz wskaźnika ciśnienia, jeśli urządzenie go ma. Termin przeglądu wynika z instrukcji producenta i zasad obowiązujących w danym obiekcie.
Dobra gaśnica zaczyna się od etykiety, nie od koloru
Najbezpieczniejszy wybór nie polega na kupieniu pierwszej gaśnicy z napisem „uniwersalna”. Sprawdzam klasy pożarów, rodzaj środka, dopuszczenie do urządzeń elektrycznych, masę oraz miejsce przechowywania. W kuchni priorytetem jest klasa F, przy elektronice brak osadu, a w garażu szeroki zakres zastosowania i łatwy dostęp.
Nie ma jednego modelu dobrego do każdej sytuacji. Gaśnica ma pomóc opanować mały pożar, ale nie zastępuje ewakuacji, telefonu pod 112 ani działań straży pożarnej. Największą różnicę robi nie sama obecność urządzenia, lecz dopasowanie środka do tego, co może się zapalić, oraz znajomość jego ograniczeń.
